ديگر ، توسعه و گسترش پيدا كند . بنابراين ، آنچه استاد مذكور در مورد اندازه حائر شريف پذيرفته ، تمام صحن است و منحصر ، به فضاى گنبد نورانى نيست . به عبارت ديگر ، صحن و ساختمان‌هاى متصل به آن ، حائر محسوب مىگردد و بعضى روايات كه در مورد آداب زيارت وارد شده نيز بر اين گفته دلالت دارد ؛ چنان‌كه در روايت طولانى صفوان و نيز اخبار و احاديثى مانند آنكه همگى ، حاكى از گستردگى حدّ فاصل حائر و قبر شريف‌اند ، آمده است و بيانگر افزايش مساحت حائر ، بر روضهء منوره و ساختمان‌هاى متصل به آن مىباشد . « 1 » از مجموع آنچه گفته شد ، ميزان اختلاف در مسئلهء تعيين حدود حائر كه به مرور زمان ، نزد متأخرين پيدا شده ، آشكار مىگردد . به اين ترتيب ، بعد از اينكه حدود حائر ، نزد همگان و برحسب تعيين امام صادق ( ع ) در اوائل قرن دوم هجرى و ظاهراً ، براساس ساختمانى به مساحت بيست يا بيست و پنج ذرع كه از هر طرف وجود داشته ، روشن و آشكار بوده است ؛ رفته رفته و با توسعه ساختمان و گسترش آن از اطراف ، اندازه حائر مورد شكّ و ترديد قرار گرفته و كار به جايى رسيده كه در قرن يازدهم هجرى و دوران علّامه مجلسى ( قدس سره ) و معاصرين او - چنان‌كه ديديم - سخن از نوعى توسعهء حائر به ميان آمده است . علامهء مجلسى ( قدس سره ) ، اين اختلاف نظر را در مقدمهء كتاب « المزار » ، آشكار ساخته و در جلد هجدهم دايرهء المعارف بحارالانوار ، تشريح نموده و به بيان مستندات اصحاب ، راجع به اختيار مسافر ، ميان قصر و اتمام نماز خود در موارد چهارگانه ، حتى حائر مقدّس ، به‌خاطر ورود حديث در خصوص حرم امام حسين ( ع ) ، پرداخته است ؛ حال آنكه اين روايات ، بر موضوع تعيين حدود حائر ، انطباق ندارد ؛ زيرا در خصوص آداب زيارت ، شرف صدور يافته است . امّا از آنچه ابن ادريس نقل كرده ،

--> ( 1 ) . الحدائق الناضرهء ، ج 2 ، ص 345 .